Droga do wolności

04 października - 02 listopada 2014


Wystawa Droga do wolności jest rodzajem artystycznego świadectwa najnowszej historii Polski, przywołuje klimat wydarzeń i wystaw ruchu kultury niezależnej lat 80. ubiegłego wieku. Dla wielu artystów wolność była i nadal pozostaje najważniejszym tematem ich twórczości. Wspólnym mianownikiem zgromadzonych na niej prac jest wrażliwość na istotę otaczającej nas rzeczywistości, ludzką godność, sprawiedliwość, solidarność.
Zgromadzono na niej około 200 prac rozmaitych technik 82 artystów, różnych pokoleń i przekonań artystycznych. Biorą w niej udział uczestnicy solidarnościowego ruchu oraz artyści młodzi, którzy ze względu na wiek nie mieli sposobności wziąć w nim udziału, a ich poglądy i interpretacje ówczesnych wydarzeń są tak samo dociekliwe i pasjonujące. Ramy czasowe powstawania prac sięgają początku lat osiemdziesiątych i zamykają się dziełami powstałymi w ostatnich latach.
Ruch kultury niezależnej lat 80., związany z „Solidarnością”, pomagał przeżyć społeczeństwu trudne, dramatyczne chwile, ograniczenia i represje. W stanie wojennym i czasie późniejszym wzmacniał ducha narodu, budował solidarność społeczną i przestrzenie niezależności w zniewolonym kraju. Koncerty, spektakle teatralne, wystawy, książki i gazety, czasopisma kulturalne, kalendarze, pocztówki i znaczki „poczty podziemnej” przynosiły nadzieję, dodawały otuchy, często rozweselały. Jawnie łamano zakazy ustalane przez znienawidzony aparat władzy i bezpieczeństwa, wszechobecną cenzurę. Dochodziło do niecodziennych spotkań artystów z publicznością. Wolne słowo, wolny obraz zawsze stanowi zagrożenie dla systemów niedemokratycznych.

W sztuce ponownie najważniejszymi kryteriami stały się dobro, prawda i piękno, a nie ideologia. Obrazy, rysunki, rzeźby, grafiki, plakaty, ale i żłobki bożonarodzeniowe oraz groby wielkanocne, mówiły o godności i sprawiedliwości, patriotyzmie i solidarności, dokumentowały i interpretowały nastroje i klimaty codzienności. Wyrażały sprzeciw wobec przemocy i nietolerancji. Przypominały o wydarzeniach historycznych ukrywanych i zakłamywanych przez kolejne komunistyczne rządy. Stały się sumą ludzkich przeżyć i pragnień. Poruszały serca i sumienia. Powstało coś niezwykłego i wartościowego.
Sztuka niezależna, niepokorna podejmowała trudne tematy, tworzyła nową ikonografię. Wykreowane proste, lapidarne uniwersa symboliczne, znaki graficzne i gesty stały się powszechnie zrozumiałym językiem nie tylko sprzeciwu i buntu, ale także optymizmu i nadziei. 

Artyści rozważnie, otwarcie mówili o szczególnym czasie, w którym przyszło nam żyć, o teraźniejszości nie spełniającej ludzkich oczekiwań, o zagrożeniach cywilizacyjnych. Ukazywali różne strony represyjnego ustroju, zachęcali do walki z nim.
Narodziły się nowe formy więzi wynikających ze wspólnoty emocji, przekonań oraz pragnień widzów i artystów. Budziły one międzyludzką życzliwość, otwarcie na drugiego człowieka. 
Większość „podziemnych” wystaw z lat 80. była dialogiem pomiędzy różnymi sposobami postrzegania świata i jego realności. W 1989 roku wolność w Polsce stała się rzeczywistością. Zmienił się krajobraz polityczny współczesnej Europy. Szczególny udział w tym niezwykłym wydarzeniu dziejowym ma i polska sztuka niezależna.
Autorem scenariusza wystawy jest Jerzy Brukwicki - krytyk sztuki i dziennikarz, wieloletni szef warszawskiej Galerii Krytyków Pokaz. Był jednym z współtwórców ruchu kultury niezależnej, autorem głośnych wystaw Czas smutku, czas nadziei, Polska Pieta, Plastycy Stoczniowcom, Czas Krzyża, Obecność. O wystawie mówi: Można by sądzić, że wystawa ma charakter historyczny, jednakże chodzi przede wszystkim o rozmowę o wolności i demokracji oraz o rekonstrukcję klimatu wydarzeń artystycznych czasów „Solidarności”. Zryw społeczny początku lat osiemdziesiątych był fenomenem, dotychczas nie spotykanym w krajach bloku wschodniego – 10 milionów ludzi zrzeszonych w zawodowym związku i drugie tyle sympatyków rozpoczęło budowanie nowych form życia politycznego i społecznego. Na dynamikę i istotę tego zjawiska polscy twórcy nie pozostali obojętni. Związek Polskich Artystów Plastyków jako pierwszy spośród stowarzyszeń kulturalnych podpisał porozumienie z NSZZ „Solidarność” o współpracy. Wolność to słowo, które składa się tylko z siedmiu liter, a tak dużo znaczy w ludzkim życiu.
Galeria prac


Powrót