Fotoklub Polski 1929-1939

15 września - 31 października 2007
Na coraz większe zainteresowanie fotografią na początku XX wieku wpływ miały bez wątpienia wielkie przemiany społeczno-polityczne i rozwój nowych technologii. Nie bez znaczenia było też po latach zniewolenia odzyskanie niepodległości. Wcześniej ograniczona lub wręcz niemożliwa swoboda fotografowania w połączeniu z naszymi emocjonalno-romantycznymi cechami na nowo rozbudziły fascynacje piktorialną estetyką. Piękne, niezwykle malarskie, nastrojowe fotografie stały się celem większości fotografujących. Powstające stowarzyszenia i towarzystwa fotograficzne skupiały w swoich szeregach rzesze fotoamatorów. W krótkim czasie z tego grona wyłoniono grupę wybitnych fotografów, wielokrotnych laureatów konkursów i uczestników wystaw. Wśród nich postacią pierwszoplanową był mieszkający w Wilnie Jana Bułhak. Ten niezwykle aktywny i utalentowany twórca, organizator i publicysta utrzymujący kontakty z wieloma fotografami w kraju i za granicą stał się animatorem najważniejszych wydarzeń w polskiej fotografii. Jego wielka pasja i zaangażowanie mobilizowała pozostałych do wspólnych działań.

Pomysł powołania organizacji skupiającej fotografików (określenie zaproponowane przez Bułhaka pod koniec lat dwudziestych) dla których fotografia stała się sposobem twórczej wypowiedzi powstawał na fali ich aktywności wystawienniczej. Nie tylko konkursy i wystawy krajowe przyciągały ambitnych fotografów, coraz liczniej z powodzeniem uczestniczyli oni w Międzynarodowych Salonach Fotografii. Statystyki prowadzone przez amerykański rocznik fotografii, lokowały polskich uczestników Salonów w ścisłej światowej czołówce.
W 1929 roku w Poznaniu podczas III Zjazdu Związku Polskich Towarzystw Fotograficznych powołano Fotoklub Polski. Prawdopodobnie autorem wniosku był Tadeusz Cyprian. Organizację nowego stowarzyszenia i stanowisko prezesa powierzono Janowi Bułhakowi, pomysłodawcy i założycielowi Fotoklubu Wileńskiego. Pierwotnie członkami mieli być uczestnicy Międzynarodowych Salonów Fotografii wymieniani w roczniku Who’s Who in Pictorial Photography. Ten bardzo czytelny i demokratyczny system szybko okazał się niedoskonały. Nawet najwybitniejszym zdarzały się lata bez uczestnictwa w wystawach i zgodnie ze statutem powinni być skreślani z listy Fotoklubu. W rzeczywistości dopiero w 1930 roku na IV Zjeździe Związku Polskich Towarzystw Fotograficznych w Wilnie usankcjonowano Fotoklub Polski, oraz wprowadzono zasadnicze zmiany do statutu: powołano Kapitułę Seniorów oraz uzgodniono, że raz przyznane członkostwo jest niezbywalne. Nowych członków mianowała lub zapraszała Kapituła Seniorów pełniąca również funkcje Komisji Kwalifikacyjnej. W skład powołanej na Zjeździe Kapituły weszli: Jan Bułhak z Wilna, pełniący równocześnie funkcję prezesa, Marian Dederko z Warszawy, Henryk Mikolasch ze Lwowa, Jan Kuczyński z Krakowa, Tadeusz Wański z Poznania. W 1931 roku po śmierci Henryka Mikolascha środowisko lwowskie w Kapitule reprezentował Witold Romer. Członkami Fotoklubu Polskiego zostawali najwybitniejsi fotograficy o niekwestionowanym dorobku artystycznym, potwierdzonej aktywności wystawienniczej oraz wybitni teoretycy fotografii. Prawdziwa elita artystyczna i moralna.
Powołanie Fotoklubu było decyzją nie do końca przygotowaną i przemyślaną a promowanie w latach trzydziestych piktorialnej estetyki z pominięciem awangardy, mocno spóźnione. Niedoskonałość statutu, mało mobilna struktura z niejasno określonym celem nie spełniała oczekiwań. Właściwie Fotoklub był organizacją wyłącznie honorową, tytuł członka oraz drukowane naklejki na prace były jedynym przywilejem. Jednak zarzuty, że Fotoklub niczego nie wniósł do polskiej fotografii należy uznać za niesprawiedliwe. Skupieni w niej członkowie byli i nadal są postaciami pierwszoplanowymi w historii polskiej fotografii pierwszej połowy XX wieku, aktywnie tworzyli i wystawiali swoje fotografie, publikowali, byli ze swoją wiedzą i doświadczeniem autorytetami. Niewątpliwie przynależność do niezwykle elitarnego stowarzyszenia motywowała do wytężonej pracy i twórczej aktywności.
W ciągu niespełna dziesięciu lat istnienia członkami było 44 wybitnych fotografików. Mogło być ich znacznie więcej bo dorobek i moralna postawa wielu równie wybitnych twórców w pełni zasługiwała na takie właśnie wyróżnienie!
Jesienią 1939 roku działalność Fotoklubu podobnie jak innych instytucji i organizacji w kraju została zawieszona. Hitlerowska okupacja również wśród fotografów i członków stowarzyszenia spowodowała wiele ofiar, blisko połowa zginęła. Bezpowrotnie w wojennej zawierusze przepadły archiwalia, dokumenty i większość prac. Nieliczne ocalałe zostały rozproszone i dziś są trudno dostępne.
Tuż po zakończeniu wojny, w 1946 roku grupa fotografów oraz członków Fotoklubu Polskiego z Janem Bułhakiem na czele energicznie przystąpiła do organizowania nowego stowarzyszenia twórczo-zawodowego. Zarejestrowanie rok później Polskiego Związku Artystów Fotografów usankcjonowało fotografię wśród sztuk plastycznych i umożliwiło twórcom wykonywanie zawodu. W 1947 roku Jan Bułhak został pierwszym prezesem nowo powołanego stowarzyszenia do którego członkowie Fotoklubu byli przyjmowani automatycznie bez żadnych warunków. Związek Polskich Artystów Fotografików, bo taką ostatecznie ustalono nazwę stał się kontynuatorem Fotoklubu Polskiego.



Powrót