Henri Epstein - Mistrzowie École de Paris

18 września - 31 grudnia 2015


Wystawa jest piątą w cyklu Mistrzowie École de Paris ekspozycją zorganizowaną przez Muzeum Villa la Fleur w Konstancinie Jeziornie. Epstein, to jeden z najciekawszych przedstawicieli tzw. École de Paris”. Urodzony w Łodzi, jako Chaim Epstein, wyjechał do Paryża w 1912 roku, po krótkotrwałym pobycie w Monachium. Już od początku swojego pobytu w Mieście Światła, znalazł się w jednym z najciekawszych miejsc paryskiej sceny artystycznej. Henryk Epsein mieszkał lub utrzymywał pracownię w legendarnym „miasteczku artystycznym” La Ruche przez praie 25 lat. Przez to miejsce przewinęło się mnóstwo znakomitych nazwisk. Mieszkali tam m.in.: Aleksander Archipenko, Marc Chagall, Josph Csaky, Leon Indenbaum, Michel Kikoïne, Mojżesz Kisling, Pinchus Krémègne, Fernand Léger, Jacques Lipchitz oraz Ossip Zadkine. Częstymi gośćmi bywali tam Amedeo Modigliani i Chaïm Soutine, z którymi Epstein się przyjaźnił. Modigliani wykonał rysunkowy portret Epsteina w 1918 roku.
Szczególne znaczenie dla twórczości Epsteina miała znajomość z kręgiem artystów pochodzących z ówczesnej Rosji m.in. z: Soutinem, Kikoïne’m i Krémègne’m. Szczególna dbałość o kolor, połączona z ekspresjonistyczną wizją, wyznaczały artystom nowe cele.
Wystawa przedstawia Epsteina jako artystę-wędrownika. W ślad za nim, podąża w najodleglejsze miejsca francuskiej prowincji. Wędrówka rozpoczyna się w Paryżu i na jego przedmieściach. Pierwsze wyjazdy na południe Francji z ok. 1917-1918 roku, przynoszą znakomite pejzaże, w których artysta łączy tendencje fowistyczne z cézanne’owskim podejściem do zagadnień przestrzeni i formy.
Dość wcześnie Epstein został dostrzeżony przez wpływowego pisarza i krytyka Gustave’a Coquiota. To właśnie on wprowadził młodego artystę w środowisko słynnych francuskich twórców, do których należeli m.in.: André Derain, Raoul Dufy, Pablo Picasso, Georges Rouault, Maurice Utrillo, Suzanne Valadon i Maurice Vlaminck. Coquiot uhonorował Epsteina, stawiając go w swojej literaturze pośród malarzy niezależnych. Na początku lat dwudziestych Gustave Coquiot zlecił Epsteinowi wykonanie ilustracji do swojej książki Vagabondages. A travers, la peinture et les paysages, les bêtes et les hommes. I tym sposobem artysta wyjeżdżał w latach 1920-1923 do posiadłości Coquiota Bel-Air w Néronde w Owernii, gdzie malował fowistyczno-ekspresjonistyczne przedstawienia pastuszków ze zwierzętami. Artysta zdobył w ten sposób sławę, jego praca ilustratora została wysoko doceniona. Autor Vagabondages… tak pisał o efekcie pracy Epsteina: Jego ilustracje do mojej książki Vagabondages (wyd. Ollendorff) tworzą całość, której nikt nie prześcignie i której żaden dzisiejszy ilustrator nie jest w stanie nawet dorównać. Epstein narysował kozy, osły, krowy, koty, psy, chłopów i pasterki, przy których bledną wszystkie prace współczesnych twórców.  
Dalsze etapy wystawy wyznaczają kolejne wyjazdy artysty. W drugiej połowie lat dwudziestych Epstein przemierzał Korsykę, a później wyjeżdżał w Pireneje Atlantyckie. Wszędzie fascynował się lokalnym krajobrazem, którego częścią byli zamieszkujący go ludzie. Interesował się lokalnymi zwyczajami i kulturą. Przyglądał się prostym ludziom, nie tracąc z optyki bogactwa francuskiego pejzażu. Malował owerniackich przekupniów na targach, czy marsylskie prostytutki przechadzające się keją na tle kutrów. Pod koniec lat dwudziestych coraz częstszym tematem jego obrazów były sceny portowe. Szczególnie interesujące są niezliczone akwarele, które artysta sporządzał najpierw w Marsylii, później w Bretanii. W ten sposób został nazwany przez krytyka Chila Aronsona „Malarzem portów rybackich”. Od początku lat trzydziestych wyjeżdżał do Bretanii. To właśnie tam rozpoczynał się tzw. „błękitny okres” w twórczości Epsteina. Artysta odwiedzał wówczas porty w Concarneau, później przebywał na jednej z największych wysp Bretanii Belle-Île-en-Mer, malując porty w Sauzon i Le Palais.  
Ostatni okres życia artysty przypadł na lata 1938-1944, kiedy przeprowadził się z La Ruche do położonego niedaleko Paryża małego miasteczka Épernon. Tam zdawał się odnaleźć spokój, malując pobliskie krajobrazy. Przyjaźnił się z lekarzem i merem tego miasta André Gillesem. Od 1940 roku, czyli od czasu okupacji Francji, twórczość artysty zawężała się jedynie do akwarel przedstawiających krajobrazy najbliższych okolic oraz malowanych w pracowni martwych natur. W 1944 roku, niedługo przed wyzwoleniem, artysta został aresztowany. Trafiając do obozów przejściowych, najpierw w Chartres, a później w Drancy, został skierowany do Auschwitz.  
Wystawa Henryka Epsteina jest pierwszą retrospektywną wystawą artysty w jego rodzimym kraju. Składają się na nią obrazy z kolekcji Marka Roeflera, prywatnych kolekcjonerów z Polski i Francji a także ze zbiorów rodziny artysty. Oprócz szeroko zaprezentowanej twórczości Henryka Epsteina, obejrzeć można dzieła artystów z jego kręgu: m.in. Krémegne’a, Kikoïne’a, Mędrzyckiego (Mendjizky), Prax czy Kislinga.

Wystawie towarzyszy bogato ilustrowany monograficzny katalog w języku polskim i angielskim.

 

Kuratar - Artur Winiarski




Powrót